تحرکات مثبت بازار سهام آغاز شد

شاخص بورس تهران در هفته منتهی به شنبه ۲۴ سپتامبر، بیش از ۸۰۰ واحد (معادل یک درصد) رشد کرد و به محدوده سقف کانال ۷۶ هزار واحد رسید. حالا شاخص بورس تنها یک قدم تا فتح دوباره کانال ۷۷ هزار واحدی فاصله دارد. علاوه بر آن ارزش معاملات بازار سهام نسبت به ماه‌ گذشته (شهریور ماه) ارتقا یافت.

نام نویسنده: واحد مطالعات و پژوهش‌های موسسه اقتصاد ایرانیان

پایان مهلت تسویه اعتبارات اثر خود را گذاشت

سه روز از چهار روز معاملاتی هفته گذشته بورس تهران در شهریور ماه قرار داشت و شنبه ۲۴ سپتامبر، اولین روز معاملاتی بورس تهران در پاییز بود. همانطور که انتظار می‌رفت با به پایان رسیدن مهلت تسویه اعتبارات کارگزاری‌ها، تحرکات مثبتی در بازار سهام آغاز شد. همانطور که در تحلیل هفته گذشته نیز اشاره شد، با فرارسیدن سال مالی نیمی از شرکت‌های کارگزاری، که اغلب آنها در زمره کارگزاری‌های بزرگ قرار دارند، در شهریور ماه تمایل به نقد کردن سهام افزایش می‌یابد. از طرف دیگر اعطای اعتبارات جدید نیز تا آغاز سال مالی جدید متوقف می‌شود. در نتیجه نه تنها قدرت تمایل به فروش سهام افزایش می‌یابد، بلکه تقاضا بالقوه خرید سهام نیز کاهش محسوسی را تجربه می‌کند. علاوه بر آن فعالان بازار نیز به تجربه آموخته‌اند که شهریور ماه، ماه چندان مناسبی برای انجام معاملات نیست. بنابراین از یک طرف افت تقاضا، از طرف دیگر افزایش عرضه‌ها و در نهایت هراس تسویه اعتبارات، مثلث تشدید رکود بازار در شهریور ماه را تشکیل می‌دهد. طبیعی است که شاخص بورس در شهریور ماه، نه تنها کاهش قیمت‌ها را در بر داشته باشد، بلکه با کاهش ارزش معاملات بورس نیز مقارن شود.

حالا مهر ماه آغاز شده است و نه تنها دیگر خبری از نگرانی درباره تسویه اعتبارات وجود ندارد، بلکه رفته‌رفته اعطای اعتبارات توسط کارگزاری‌ها نیز شتاب بیشتری به خود می‌گیرد.

هنوز ارزش معاملات در حد و اندازه‌های بورس تهران نیست، اما این می‌تواند آغازی بر پایان رکود فصلی بورس تهران باشد. البته نباید این نکته را از نظر دور داشت که صرفا با تسویه اعتبارات نمی‌توان انتظار داشت که فضای بازار برای مدت طولانی مثبت بماند.

نگاهی به آمار ارزش معاملات روزانه بورس تهران در هفته گذشته نشان می‌دهد که میزان داد و ستد سهام تا حدودی رشد کرده است. به طوری که در آخرین روز هفته گذشته (شنبه ۲۴ سپتامبر) ارزش روزانه معاملات نسبت به میانگین ارزش معاملات در شهریور ماه، ۲۴ درصد رشد نشان داد. هنوز ارزش معاملات در حد و اندازه‌های بورس تهران نیست، اما این می‌تواند آغازی بر پایان رکود فصلی بورس تهران باشد. البته نباید این نکته را از نظر دور داشت که صرفا با تسویه اعتبارات نمی‌توان انتظار داشت که فضای بازار برای مدت طولانی مثبت بماند. در حال حاضر تنها بخشی از فعالان بازار در سمت تقاضای سهام قرار گرفته‌اند که طی یک ماه گذشته و به‌دلیل وجود نگرانی از تسویه اعتبارات از بازار کناره‌گیری کرده بودند. از سرگیری اعتباردهی کارگزاران لزوما به این معنا نیست که بورس‌بازان به سرعت اقدام به دریافت اعتبار سپس خرید سهام می‌کنند. چرا که هنوز نشانه‌های قطعی بهبود اقتصاد کشور و در نتیجه بهبود کسب‌و‌کار شرکت‌ها مشاهده نمی‌شود.

بازار به استقبال گزارش‌های ۶ ماهه می‌رود

آنچه در مهر ماه می‌تواند مهم‌ترین محرک بورس و یا مهم‌ترین مانع رشد آن به حساب آید، گزارش‌های ۶ ماهه شرکت‌هاست. شرکت‌های حاضر در بازار سهام ایران (که سال مالی اغلبشان منتهی به انتهای اسفندماه است) رفته‌رفته از میانه‌های مهر ماه اقدام به انتشار صورت‌های مالی ۶ ماهه خود می‌کنند. طبق قانون بازار سرمایه ایران شرکت‌ها موظف هستند گزارش‌های مالی ۶ ماهه و ۱۲ ماهه خود را به تأیید حسابرس مستقل شرکت برسانند. پس از اجرایی شدن برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) صورت‌های مالی ۶ ماهه سال ۹۵، اولین صورت‌های مالی قابل اتکا و استنادی هستند که به تأیید حسابرسان می‌رسند. هرچند گزارش‌های ۱۲ ماهه سال گذشته شرکت‌های بورسی نیز پس از اجرایی شدن برجام منتشر شد، اما در آن برهه فرصت مناسبی برای بهره‌گیری از فضای برجام ایجاد نشده بود. در آن دوره بسیاری از کارشناسان معتقد بودند که اولین نشانه‌های بهبود شرایط را می‌توان در گزارش‌های شش ماهه شرکت‌ها رصد کرد.

از گزارش‌های ۶ ماهه چه انتظاری داشته باشیم؟

اگرچه در شرایط فعلی شرایط معاملات بازار سهام رفته‌رفته به سوی بهبود می‌رود، اما در این باره باید این نکته را در نظر داشت که آنچه به طور واقعی می‌تواند اقبال سرمایه‌گذاران را به بورس افزایش دهد، بهبود سودآوری شرکت‌هاست. با از بین رفتن نگرانی‌ها از تسویه اعتبارات تنها بخشی از سرمایه‌های وفادار به بورس به بازار بازمی‌گردند و اقبال عمومی به بازار سهام تنها با اتکا به این دلیل دور از ذهن به نظر می‌رسد. به منظور ارائه مدلی ساده برای پیش‌بینی بازار سهام، شاید بی‌فایده نباشد اگر بار دیگر جایگاه بورس تهران را مرور کنیم.

با از بین رفتن نگرانی‌ها از تسویه اعتبارات تنها بخشی از سرمایه‌های وفادار به بورس به بازار بازمی‌گردند و اقبال عمومی به بازار سهام تنها با اتکا به این دلیل دور از ذهن به نظر می‌رسد. به منظور ارائه مدلی ساده برای پیش‌بینی بازار سهام، شاید بی‌فایده نباشد اگر بار دیگر جایگاه بورس تهران را مرور کنیم.

  • هزینه فرصت بالای پول

اگرچه از ابتدای سال جاری نرخ سود سپرده‌های بانکی (مهم‌ترین رقیب سرمایه‌گذاری) روندی کاهشی داشته است. اما هنوز به نظر می‌رسد که کاهش نرخ سود بدون ریسک به طور معنادار رقم نخورده است. صندوق‌های سرمایه‌گذاری وابسته به بانک‌ها در شرایط فعلی با نرخ پیش‌بینی شده ۱۸ درصدی اقدام به جذب واحدهای سرمایه‌گذاری می‌کنند. این نرخ‌ها به راحتی برای جلوگیری از فرار سپرده‌ها قابل افزایش هستند. در واقع با توجه به آنکه بانک‌ها منابع قفل شده فراوانی دارند، قادر به کاهش نرخ سود تضمین‌شده نیستند. بانک‌ها برای جلوگیری از فرار سپرده‌ها و جریان دادن به فعالیت‌های عملیاتی خود، مجبور به پرداخت سودهایی بالاتر از ۱۵ درصد (نرخ رسمی سود سپرده‌های بانکی) هستند. لذا باور کاهش هزینه فرصت پول دشوار است. چنانچه همان سود ۱۵ درصدی را به عنوان هزینه فرصت پول باور کنیم، نسبت P بر E در بازار پول در حال حاضر ۶٫۶۶ مرتبه است. در حالی که متوسط P بر E بازار سهام بین ۷٫۱ تا ۷٫۲ مرتبه در حال نوسان است. لذا هنوز جذابیت معناداری در بورس ایجاد نشده است.

  • سودآوری رو به کاهش شرکت‌ها

هرچند از گوشه و کنار به گوش می‌رسد که شرکت‌های حاضر در بورس ۶ ماه اول سال جاری را موفق‌تر از دوره مشابه سال گذشته پشت سر گذاشته‌اند اما با وجود این خوش‌بینی‌ها، موانع رشد اقتصاد ایران هنوز پابرجاست. گشایش‌هایی که انتظار می‌رفت پس از اجرایی شدن برجام نمود یابد به جز رونق نسبی در صادرات نفت، هنوز رخ نداده است. ابهامات شبکه بانکی هنوز پابرجاست. برگزار نشدن مجامع بانک‌ها و در نتیجه متوقف ماندن نمادهای عمده بانکی به این ابهامات دامن می‌زند. بدهی‌های معوق دولت به پیمانکاران و بانک‌ها هنوز رفع نشده است و نقل و انتقال پول و مبادلات کالایی کشور با جامعه بین‌الملل همچنان بهبود نیافته است. از همه اینها مهم‌تر هزینه فرصت پول (نرخ متوسط سود در اقتصاد) به‌طور ملموس کاهش نیافته است. بنابراین نمی‌توان انتظار داشت شرکت‌ها در صورت‌های مالی شش ماهه خود نقشی از معجزه زده باشند. روند سودآوری شرکت‌ها در ۶ ماه ابتدای سال، با توجه به آنکه خبری از تعدیلات مثبت در پیش‌بینی سود شرکت‌ها رقم نخورد، چندان چنگی به دل نمی‌زد.

  • اما چه عملکردی از شرکت‌های بورسی را می‌توان مثبت قلمداد کرد؟

با توجه به موانع رشد اقتصاد ایران و زمان کوتاهی که از برجام گذشته است، احتمالا سودآوری شرکت‌ها در حد و اندازه‌های لازم نخواهد بود. به نظر می‌رسد چنانچه شرکت‌ها توانسته باشند عملکردی بهتر از دوره مشابه سال گذشته (حتی به اندازه‌ای ناچیز) ثبت کرده باشند، می‌توان شرایط را مثبت ارزیابی کرد. این اتفاق به معنای تأثیرگذاری نرم برجام بر اقتصاد کشور است.

با این تفاصیل، فضای بورس در ماه جاری (مهر‌ماه) به دلیل رفع نگرانی از اعتبارات و همچنین نزدیک بودن به مهلت شرکت‌ها برای انتشار صورت‌های مالی حسابرسی شده ۶ ماهه، احتمالا پرنوسان خواهد بود. رشد شاخص بورس مشروط به قدرت خریدارانی خواهد بود که برآورد مثبتی از گزارش‌های مالی حسابرسی شده شرکت‌ها دارند. اما در طرف دیگر ریسک‌های سیستماتیک و غیرسیستماتیک بازار احتمالا اجازه پرواز شاخص بورس را نخواهد داد. به نظر می‌رسد که قیمت‌ها بتوانند در بهترین حالت به نیمه مرداد ماه سال جاری بازگردند.

نگاهی به آمار معاملات هفته گذشته

در هفته منتهی به ۲۴ سپتامبر، شاخص بورس یک درصد رشد کرد و از کف کانال ۷۶ هزار واحدی به سقف این کانال رسید. ۲۷ صنعت از صنایع ۴۰ گانه بورسی و فرابورسی با رشد شاخص‌های خود مواجه شدند و در  طرف دیگر ۹ صنعت کار خود را با افت شاخص به پایان بردند. گروه‌های ساخت دستگاه‌های ارتباطی، استخراج ذغال‌سنگ و قند و شکر بیشترین رشد را در میان گروه‌های حاضر در بورس و فرابورس به خود اختصاص دادند. در تحلیل هفته گذشته به دلایل پتانسیل رشد این صنایع اشاره شده بود. تنها نکته نگران‌کننده در گروه استخراج ذغال‌سنگ عدم رسیدن به توافقی برای پرداخت قیمت‌های جدید توسط صنعت ذوب آهن (مهم‌ترین خریدار ذغال‌سنگ) به گوش می‌رسد که ممکن است تا حدودی رشد قیمت سهام گروه استخراج ذغال‌سنگ با مشکل مواجه کند. در کل هفته گذشته را می‌توان هفته رشد دست‌جمعی صنایع در نظر گرفت. معاملات در سایر گروه‌های مثبت نیز روان و با سیری مثبت دنبال شد.

و اما چشم‌انداز هفته آینده

همانطور که اشاره شد، احتمالا بورس در مهر ماه پرنوسان خواهد بود. اما قیمت‌ها هنوز برای بازگشت به شرایط طبیعی رشد آرامی را به بازار بدهکار هستند. لذا می‌توان انتظار داشت که شاخص بورس در بهترین حالت تا محدوده ۷۹ هزار واحد رشد کند. اما درست اینجاست که گزارش‌های ۶ ماه نقش پررنگ خود را در بازار ایفا خواهند کرد. مهر ماه احتمالا زمان جدل خوش‌بین‌ها و بدبین‌ها به گزارش‌های ۶ ماهه است. هرقدر توان مالی این یکی از این دو گروه بالاتر باشد، بازار به همان سمت خواهد رفت. اما چند موضوع وجود دارد که توجه به آنها در هفته آینده ضروری به نظر می‌رسد.

۱) برگزرای مجامع بانک‌ها

در هفته پیش رو قرار است یکی از بانک‌های مهم (بانک ملت) مجمع عمومی عادی سالانه خود را برگزار کند. پس از کش و قوس‌های فراوان بر سر حساب‌های بانک‌ها و نوع سودسازی، به نظر می‌رسد که شرایط برای بازگشایی این نمادهای مهم بازار فراهم می‌شود. حالا که بانک ملت آگهی دعوت به مجمع خود را منتشر کرده است، این امکان وجود دارد که به زودی شاهد برگزرای مجامع سایر بانک‌ها نیز باشیم. البته این ریسک وجود دارد که این مجامع باز هم به هر دلیلی به تنفس بخورند.

۲) کارت‌های اعتباری خبرساز

در هفته گذشته خبری مبنی بر اقدام بانک‌ها به اختصاص کارت‌های اعتباری ۱۰، ۳۰ و ۵۰ میلیون تومانی به مشتریان منتشر شد. گفته می‌شود که قرار است سود این اعتبارات ۱۸ درصد باشد و دارندگان کارت می‌توانند بدهی‌های خود را به صورت اقساط پرداخت کنند. اگرچه با توجه به تنگناهای اعتبار و منابع بانکی، امکان اجرای ین طرح قابل بحث است، اما چنانچه عملی شود شاهد شوک در سمت تقاضای اقتصاد خواهیم بود که می‌تواند تا حدود زیادی چرخ‌های صنایع کوچکتر و خدماتی را به راه اندازد.

۳) همچنان نوسان‌ جهانی نفت را دنبال کنید

در این هفته نشست الجزایر برگزار خواهد شد. در تحلیل هفته گذشته به طور مفصل به این موضوع اشاره شد. این نشست اگرچه به طور غیررسمی محل مذاکرات کشورهای تولیدکننده نفت خواهد بود، اما توسط کارشناسان بین‌المللی بسیار مورد توجه قرار گرفته است. احتمال منجر شدن این مذاکرات به رشد قیمت نفت تا حدودی دور از ذهن است، اما ممکن است سرمایه‌گذاران ریسک‌پذیر را به خرید سهام پالایشگاه‌ها ترغیب کند.

۴) گروه انبوه‌سازی همچنان مستعد

همانطور که در تحلیل هفته گذشته نیز اشاره شد، مجامع شرکت‌های ساختمانی نزدیک است. علاوو بر آن در صورت‌های پرتفوی یک ماه شرکت‌های سرمایه‌گذاری ردپای خریدهای هدف‌دار توسط این شرکت در گروه ساختمانی مشاهده می‌شود. گفتنی است که وضعیت سودآوری شرکت‌ها ساختمانی هنوز دچار مشکلات فراوانی است، اما عوامل سنتی و روانی بازار را دست‌کم نگیرید. همچنان امکان رشد توجهات به این صنعت وجود دارد.

۵) بازگشت اعتبارات

همانطور که اشاره شد، رفته‌رفته با بازگشت خریدهای اعتباری داد و ستد در بازار سهام رونق بیشتری می‌گیرد و دست‌کم ارزش معاملات رشد خواهد کرد. این نکته را در نظر داشته باشید که گروه خودرویی در شهریور ماه بیشترین کاهش ارزش معاملات را تجربه کرد. این امکان وجود دارد که توجه به گروه خودرویی به دلیل بازگشت خریدهای اعتباری رشد کند.