معاملات بورس تهران با چاشنی گزارش‌های ۶ماهه

امیررضا حسنی، مدیر موسسه اقتصاد ایرانیان

شاخص بورس تهران در هفته‌ای منتهی به شنبه، ۲۲ اکتبر، بیش از ۵۰۰ واحد (معادل ۰٫۶۵ درصد) رشد کرد و با قدرت کانال ۷۸ هزار واحدی را فتح کرد. هفته‌ای که گذشت، هفته سراسر سبزی برای شاخص‌های بورسی و فرابورسی بود. از میان صنایع ۳۷ گانه بورسی در هفته گذشته، شاخص ۲۷ صنعت با رشد مواجه شد و تنها ۹ صنعت سرخ‌پوش بودند. از میان گروه‌های حاضر در بازار سرمایه ایران، گروه استخراج ذغال‌سنگ با رشد بیش از ۲۰ درصدی، بیشترین سود را برای سهامداران خود به ارمغان آورد. گروه‌های استخراج کانه‌های فلزی، محصولات غذایی و استخراج سایر معادن رتبه‌های بعدی سودده‌ترین گروه‌های بورسی را به خود اختصاص دادند. در طرف مقابل شاخص گروه‌های کاشی و سرامیک، قند و شکر و ماشین‌آلات و تجهیزات، با افت ناچیز، بیشرین زیان هفتگی را به سهامداران خود تحمیل کردند.

همزمان با به پایان رسیدن هفته منتهی به ۲۲ اکتبر، مهر ماه بورسی نیز به پایان رسید. ماهی که برای بورس آمد داشت و طی آن شاخص بورس با رشد ۲٫۱ درصدی مواجه شد. اگرچه متوسط بازدهی بورس در سال ۹۵ هنوز منفی است، اما رشد شاخص‌ها در مهرماه بخش عمده‌ای از نزول‌ها در سال ۹۵ را جبران کرد.

نگاهی به معاملات بورسی در مهرماه

کارنامه بورس تهران در نخستین ماه از پاییز سال جاری با رشد ۱/ ۲ درصدی شاخص کل بسته شد تا بازار سهام برای دومین بار در سال جاری، سایر بازارهای رقیب (ارز، سکه و بازار پول) را پشت سر بگذارد. پس از ثبت زیان ۷/ ۴ درصدی در کارنامه نیمه اول بورس، شاخص کل در نیمه‌های کانال ۷۶ هزار واحدی کار خود را در فصل پاییز آغاز کرد و در پایان مهرماه در ارتفاع ۷۸ هزار و ۹۱ واحدی ایستاد. نکته مهم در جریان معاملات ماه گذشته، مثبت شدن خالص خرید معامله‌گران حقیقی برای اولین‌بار در سال جاری بود. ضمن اینکه مشارکت این معامله‌گران در بازار سهام نسبت به ماه‌های اخیر رشد چشمگیری را تجربه کرد.

بررسی عملکرد بازیگران بازار سهام در نخستین ماه از فصل پاییز نشان می‌دهد که در این ماه مشارکت معامله‌گران حقیقی در بورس تهران نسبت به ماه‌های پیش از آن رشد مناسبی را تجربه کرده است. در فروردین ماه سال جاری مشارکت این معامله‌گران در بورس تهران حدود ۶۸ درصد بود. در ادامه اما میزان مشارکت این معامله‌گران کاهش یافت تا جایی که در شهریور ماه این معامله‌گران مشارکت ۵۵ درصدی در دادو ستد سهام داشتند. طی معاملات مهر ماه اما مشارکت این معامله‌گران به ۶۴ درصد بازگشت. دلایل افزایش تحرک این دسته از معامله‌گران را باید در افزایش اعتبارات کارگزاری‌ها پس از اتمام سال مالی عمده کارگزاری‌ها و هم چنین خوش‌بینی معامله‌گران به آینده وضعیت اقتصادی کشور و به تبع آن سودآوری شرکت‌های بورسی جست‌وجو کرد. همان‌طور که اشاره شد در ماه گذشته برای اولین‌بار در سال جاری شاهد مثبت شدن خالص خرید حقیقی‌ها در بازار سهام بودیم. بررسی‌ها نشان می‌دهد در جریان معاملات مهر ماه حدود ۵۵ میلیارد تومان نقدینگی جدید از سوی سهامداران خُرد وارد بازار شده است.

همان‌طور که اشاره شد، فعالیت معامله‌گران حقیقی طی مهرماه با افزایش چشمگیری مواجه شد. در همین راستا پس از افت بسیار محسوس حجم و ارزش معاملات در آخرین ماه تابستان سال جاری، بهبود چشمگیر این دو مولفه از همان روزهای ابتدایی مهرماه خود نمایی می‌کرد تا جایی که در اولین هفته از ماه گذشته میانگین روزانه ارزش معاملات خرد از مرز ۲۰۰ میلیارد تومان نیز عبور کرد. از آنجا که معامله‌گران حقیقی اصلی‌ترین استفاده‌کننده اعتبارات هستند، از همان ابتدای مهرماه شاهد افزایش تحرکات حقیقی‌ها در گروه‌های محبوب این معامله‌گران (به‌طور مثال خودرویی و قندی) بودیم. امری که در نهایت موجب ورود ۵۵میلیارد تومان نقدینگی از سوی حقیقی‌ها به بازار شد. تحرکات حقیقی‌ها در برخی گروه‌ها به اذعان بسیاری از کارشناسان بدون عامل بنیادی خاصی صورت گرفت. با این همه تقاضای سهام به خصوص در گروه خودرویی تا پایان نیمه دوم مهرماه نیز ادامه یافت و این نمادها عمده تمرکز معامله‌گران را به خود اختصاص دادند. تحرکات مثبتی که البته مطابق پیش‌بینی‌ها جای خود را به فشار فروش دراین نمادها داد.

در پایان هفته دوم از ماه گذشته کشورهای موسوم به اوپک به‌عنوان بزرگ‌ترین گروه کشورهای صادرکننده نفت در دنیا در اوج ناباوری بر سر کاهش تولید حدود ۷۰۰ هزار بشکه‌ای توافق کردند و پس از آن قیمت نفت با یک بهبود نسبی مواجه شد. هر‌چند بحث‌های زیادی در مورد میزان اثر‌پذیری قیمت نفت از کاهش حجم تولید عنوان می‌شد با این حال بهبود قیمت نسبی نفت در این ماه عامل حمایت از نمادهای کالایی بورس تهران به ویژه پالایشی‌ها شد. با این حال، تاثیر افزایش قیمت نفت بر وضعیت شرکت‌های زیرمجموعه گروه پالایشگاهی را نمی‌توان به‌صورت دقیق تحلیل کرد. در نهایت نیز سهام شرکت‌های مزبور همچون گروه‌های خودرو و قندی در مسیر نزولی افتادند تا سهامداران دنبال یک گروه دیگر برای کوچ نقدینگی خود باشند.

ماه گذشته، در مجموع بیش از ۱۷ میلیارد و ۱۷۷ میلیون سهم و حق تقدم در معاملات خرد، به ارزش بیش از ۳۳ هزار و ۸۷۶ میلیارد ریال حدود یک میلیون و ۲۷۱ هزار دفعه معامله شد. متوسط حجم و ارزش معاملات روزانه در این مدت به ترتیب ۹۵۴ میلیون سهم و ۱۸۸ میلیارد تومان بوده است که نسبت به شهریورماه به ترتیب رشد چشمگیر ۷۰ و۷۷ درصدی را نشان می‌دهد. این تغییرات نشانه‌های جدی خروج از رکود معاملاتی طی مهرماه سال ۹۵ را نشان می‌دهد. این موضوع همان‌طور که اشاره شد می‌تواند به دلیل اتمام سال مالی اکثر کارگزاری‌ها و تزریق دوباره اعتبارات این نهاد‌ها به بازار و همچنین خوش‌بینی‌ها از آینده وضعیت اقتصادی کشور و به تبع آن شرکت‌های فعال در بورس تهران باشد.

گزارش‌های ۶ ماهه، مهمترین محرک بورس در هفته‌ گذشته

در هفته گذشته شاهد انتشار دسته‌جمعی صورت‌های مالی شش ماهه شرکت‌های بورسی و فرابورسی روی سامانه «کدال» بودیم. علاوه بر انتشار عملکرد واقعی دوره ۶ ماهه، آخرین پیش‌بینی شرکت‌ها نیز بر‌اساس عملکرد نیمه نخست سال روی سایت کدال قرار گرفت. بر این اساس از ۱۷۹ شرکتی که آخرین پیش‌بینی‌ها را منتشر کرده‌اند، در مجموع شاهد رشد ۲ درصد سودآوری نسبت به عملکرد سه‌ماهه شرکت‌ها هستیم. تعدیل مثبت شرکت‌های بزرگی مانند «فخوز»، «کچاد»، «کگل» و «خودرو» به رشد سودآوری مجموعه کمک کرده است. ۶۴ شرکت (معادل ۳۶ درصد از شرکت‌ها) با تعدیل مثبت سود هر سهم را به بازار انعکاس داده‌اند و از سوی دیگر ۳۹ شرکت (معادل ۲۲ درصد از تعداد کل شرکت‌ها) پیش‌بینی سود خود را برای سال مالی جاری کاهش داد‌ه‌اند. بدون احتساب زیانی که برخی از شرکت‌ها در نیمه نخست سال شناسایی کرده‌اند، در مجموع ۴۱ درصد از کل پیش‌بینی سود در نیمه نخست سال محقق شده است. در این میان تنها ۳۰ شرکت (معادل ۱۷ درصد از تعداد کل شرکت‌های مورد بررسی) به بیش از ۵۰ درصد پیش‌بینی‌های خود در نیمه نخست سال رسیده‌اند.

  • افول پتروشیمی‌های اوره‌ساز

قیمت اوره در اوایل تابستان ریزش شدید قیمتی را تجربه کرد. بر‌اساس گزارش بانک جهانی قیمت اوره در ماه جولای (اواخر تیر ماه) با افت ۸ درصدی به کمترین قیمت در ۱۲سال گذشته رسید. در ادامه گرچه با افزایش تقاضا از کشورهایی مانند برزیل از کف قیمتی فاصله گرفت. در این گزارش عنوان شده است که روند تغییرات تقاضای اوره معمولا نرخ ثابتی دارد. در این شرایط قیمت پایین مواد اولیه مانند گاز طبیعی و همچنین زغال‌سنگ در چین باعث تقویت طرف عرضه شد. در شرایطی که تقاضای اوره رشد چندانی نداشت، مازاد عرضه در بازار جهانی بر قیمت اوره فشار وارد کرد. در نتیجه اوره‌سازان داخلی مانند «شیراز» نیز کاهش صادرات اوره را برای سال مالی جاری پیش‌بینی کرده‌اند. در حالی‌که پتروشیمی شیراز در نیمه نخست سال با زیان مواجه بوده پیش‌بینی تحقق سود ۷ ریالی را برای ادامه سال دارد. به این ترتیب شاهد کاهش بیش از ۹۰ درصدی پیش‌بینی سود خالص شرکت هستیم. پتروشیمی کرمانشاه نیز برآورد سود خالص را با کاهش ۵درصدی به بازار انعکاس داده است. این شرکت موفق به محقق ساختن ۴۷درصدی پیش‌بینی جدید شده است. «جم»، «شفن» و «شفارس» از شرکت‌های با تعدیل مثبت پیش‌بینی سودآوری بر اساس عملکرد ۶ ماه بودند. افزایش نرخ ارز مبادله‌ای عاملی برای پیش‌بینی افزایش سود خالص «جم» بود. درآمد غیر‌عملیاتی شناسایی‌شده توسط «شفارس» نیز به رشد سودآوری این شرکت کمک کرده است.

  • سیمانی‌ها فراتر از انتظار

شرکت‌های سیمانی در سال‌های اخیر با رکود شدید در بخش عمرانی و ضعف بودجه‌های عمرانی در کنار کاهش تقاضای صادراتی با افت شدید سودآوری مواجه شده‌اند. در شرایط کنونی و پس از سپری کردن یک دوره نزول مداوم سودآوری صورت‌های مالی برخی از شرکت‌های سیمانی تا حدودی امیدوارکننده بود. پوشش قابل توجه سودآوری امیدواری به بهبود سودآوری این شرکت‌ها را به وجود آورده است. نکته جالب توجه در این میان رعایت اصل احتیاط توسط برخی از این شرکت‌های سیمانی است. با وجود پوشش قابل توجه سودآوری توسط این شرکت‌ها که عمدتا عملیاتی نیز بوده است، اما مدیران مالی این شرکت‌ها از تغییر پیش‌بینی سود خودداری کرده‌اند. برخی نمادها نیز گرچه با رشد سودآوری مواجه بوده‌اند، اما همچنان نسبت قیمت به درآمد این شرکت‌ها در سطوح بالایی قرار دارد. به نظر می‌رسد امیدواری به بهبود وضعیت سیمان با تلاش‌های انجمن صنفی برای احیای قیمت این کالا و همچنین امیدواری به بهبود تقاضا با بهبود تقاضای داخلی و صادراتی عاملی برای استقبال از سهام سیمانی است، در صورتی‌که تقاضای سیمان در بازار در مسیر صعودی قرار نگیرد، افزایش نرخ‌ مدنظر انجمن صنفی با سهمیه‌بندی تولیدات امکان‌پذیر خواهد بود. در این میان «سبجنو» دلیل افزایش نزدیک به ۱۰۰ درصدی سودآوری را تغییر در عمر مفید و تغییر برآورد استهلاک ماشین‌آلات عنوان کرده است. برخی از شرکت‌های سیمانی مانند «ستران» نیز به دلیل کاهش شدید درآمد حاصل از سرمایه‌گذاری تعدیل منفی بیش از ۷درصدی را تجربه کرده‌اند.

  • سنگ آهن و فلزات اساسی

رشد نرخ فروش شمش فولاد خوزستان عاملی برای تعدیلات مثبت شرکت‌های سنگ‌آهنی بوده است. نرخ فروش شرکت‌های سنگ‌آهنی بر اساس درصدی از قیمت شمش فولاد خوزستان تعیین می‌شود. بر این اساس به نظر می‌رسد افزایش نرخ فروش شمش عاملی برای رشد قیمت سنگ‌آهن و در نتیجه تعدیل مثبت دوقلوهای سنگ‌آهنی شده است. علاوه بر این «ومعادن» به‌عنوان یکی از سهامد‌اران اصلی این شرکت‌ها نیز با پیش‌بینی افزایش درآمد حاصل از سرمایه‌گذاری از محل رشد سودآوری شرکت‌های زیرمجموعه سود هر سهم خود را افزایش داده است («ومعادن» سود هر سهم خود را با رشد ۱۵ درصدی ۱۲۰ریال پیش‌بینی کرده است). رشد قیمت روی نیز عاملی برای تعدیل مثبت «کروی» بوده است. توسعه معادن روی ایران با تعدیل مثبت شرکت‌های زیرمجموعه سود هر سهم را ۱۵۲ریال پیش‌بینی کرده است. البته این شرکت مطابق با سایر هلدینگ‌ها درصد کمی از سود (معادل ۱۰ درصد) را در نیمه نخست سال پوشش داده است. کبافق از دیگر نمادهای گروه کانه‌های فلزی است که پیش‌بینی سود هر سهم خود را تغییر نداده است. در نیمه نخست سال این شرکت با زیان مواجه شده است. با این حال انتظار برای فروش محصولات مانعی در برابر تعدیل این شرکت بوده است. نکته قابل توجه در صورت‌های مالی این شرکت تولید ۸۱۰۰ تن کنسانتره روی و همچنین ۱۰۸۳ تن کنسانتره سرب در دوره ۶ ماهه است. با این حال این شرکت مقادیر تولیدشده را به فروش نرسانده است. به‌طور کلی این شرکت برای سال مالی جاری پیش‌بینی تولید ۱۶ هزار تن کنسانتره روی و ۲ هزار تن کنسانتره سرب را دارد.

  • خبری از تعدیل مثبت در خودرویی‌ها نیست!

نکته قابل توجه در گروه خودرو درصدهای پوشش منفی سودآوری است. این موضوع به انتظار جبران زیان‌های نیمه نخست سال و همچنین شناسایی سود در ۶ ماه دوم اشاره دارد. در این خصوص می‌توان به «خپارس»، «خاور»، «خکاوه» و دیگر نمادهای این گروه اشاره کرد. این موضوع به خوش‌بینی مدیران شرکت‌های خودرویی‌ برای تحقق سود در ادامه سال اشاره دارد. با اصرار شرکت‌های این گروه به پیش‌بینی‌های اولیه و عدم تحقق آن تاکنون، در صورتی‌که این وضعیت ادامه یابد احتمال وقوع تعدیلات منفی در پیش‌بینی‌های بعدی وجود دارد. از سوی دیگر «خودرو» سود هر سهم را برای سال مالی جاری با رشد بیش از ۳۸ درصدی ۷۸ریال پیش‌بینی کرد. ایران‌خودرو در نیمه نخست سال موفق به پوشش ۴۰درصدی سود شده است.انتظار رشد سودآوری ایران خودرو با توجه به گزارش‌های عملکرد تولید و فروش این شرکت که در ماه‌های اخیر منتشر شده بود، وجود داشت. «خلنت» از دیگر شرکت‌هایی است که با وجود تحقق زیان در نیمه نخست سال پیش‌بینی سود خالص را برای ادامه سال با رشد بیش از ۴۸درصدی به بازار انعکاس داده است. سود هر سهم این شرکت با رشد ۸ ریالی معادل ۲۳ ریال عنوان شده است.

واکنش مثبت بازار به گزارش‌های ۶ ماهه

در مجموع برای توضیح رشد فعلی می‌توان دلایلی را عنوان کرد که در این میان به نظر می‌رسد نقش گزارش‌های ۶ ماهه شرکت‌های بورسی محسوس‌تر است. اگرچه گزارش‌های ۶ ماهه چندان مطلوب نبودند، اما به نظر می‌رسد که این گزارش‌ها برای امیدوار کردن فعالان بازار کافی بوده‌اند. حال شاخص بورس روز به روز به آخرین سقف خود (محدوده ۷۹ تا ۸۱ هزار واحد) نزدیک می‌شود. محدوده‌ای که شاخص بورس بارها نشان داده است که با عبور از آن مشکل دارد. با توجه به شرایط بازار، اگرچه شاید خبری از نزول قابل توجه قیمت‌ها نخواهد بود، اما بازار به محرک‌های قدرتمندتری برای عبور از سطح فعلی نیاز دارد.